Giáo dục STEM: Khẳng định vị trí của một phương thức giáo dục trong trường phổ thông

Ngày 30/5, Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Hội đồng Anh và Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức Hội thảo “Giáo dục STEM trong trường phổ thông Việt Nam”. Thứ trưởng Nguyễn Thị Nghĩa tham dự và phát biểu chỉ đạo Hội thảo.

 


Thứ trưởng Bộ Giáo dục & Đào tạo Nguyễn Thị Nghĩa phát biểu tại Hội thảo

Sức hút từ các vấn đề của đời sống

Báo cáo tình hình thí điểm giáo dục STEM trong trường trung học cho thấy, từ năm học 2014-2015, phương thức giáo dục STEM đã được Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa vào các văn bản hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ giáo dục trung học và từ đó đến nay tiếp tục chỉ đạo các địa phương trên toàn quốc tích hợp STEM trong việc thực hiện chương trình phổ thông hiện hành ở những môn có liên quan, đồng thời triển khai thí điểm giáo dục STEM tại một số trường lựa chọn.

Trước và trong quá trình triển khai thí điểm giáo dục STEM tại các trường trung học, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức một số hội thảo, tập huấn cán bộ quản lí, giáo viên cốt cán về giáo dục STEM như: Hội thảo quốc tế "Giáo dục STEM trong Chương trình giáo dục phổ thông của một số nước và vận dụng và điều kiện Việt Nam", Tập huấn giáo viên cốt cán các trường thí điểm giáo dục STEM năm học 2016-2017, Tập huấn tại Vương quốc Anh về mô hình giáo dục STEM trong trường phổ thông cho cán bộ quản lí, giáo viên cốt cán tại các trường tham gia thí điểm; Hội thảo "Kinh nghiệm quốc tế về giáo dục STEM và những vấn đề đặt ra với Việt Nam",...

Cho đến nay, phương thức giáo dục STEM đã được triển khai thí điểm tại 14 trường trung học thuộc 5 tỉnh/thành phố: Hà Nội (8 trường); Nam Định
(1 trường); Quảng Ninh (1 trường); Hải Phòng (1 trường) và Hải Dương
(3 trường) bước đầu đem lại những kết quả tích cực.

Cán bộ quản lý, giáo viên đã có nhận thức đúng về tầm quan trọng của giáo dục STEM đối với việc hình thành các năng lực và phẩm chất của học sinh theo mục tiêu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục. Từ đó đã bước đầu nắm bắt và xây dựng được một số chủ đề giáo dục STEM để tổ chức cho học sinh thực hiện. Cụ thể đã có trên 50 chủ đề học tập đã được triển khai ở các nhà trường tham gia thí điểm.

Trong quá trình thực hiện các bài học theo chủ đề giáo dục STEM, học sinh đã chủ động, tích cực đề xuất và thực hiện các sản phẩm học tập dưới sự hướng dẫn của giáo viên. Rất nhiều các sản phẩm của các em đã được dự thi và đạt giải cao ở các cuộc thi: Khoa học kỹ thuật, Vận dụng kiến thức liên môn vào giải quyết tình huống thực tiễn; Sáng kiến giáo dục STEM - SchoolLAB dành cho học sinh trung học.

Cho tới tháng 4/2017, đã có nhiều trường trong số các trường thí điểm đã tổ chức ngày hội STEM, trong đó tổ chức cho học sinh trình bày, chia sẻ các sản phẩm học tập; tổ chức Hội thảo chia sẻ kinh nghiệm về giáo dục STEM.

Ngoài ra, việc huy động cộng đồng tham gia vào việc tổ chức thực hiện các chủ đề STEM đã được các nhà trường thực hiện có hiệu quả, bước đầu cho thấy các dự án STEM xuất phát từ các vấn đề có liên quan đến cuộc sống của cộng đồng dân cư nơi các em sinh sống có sức thu hút mạnh mẽ đối với cộng đồng, doanh nghiệp. Ví dụ, học sinh của Trường THPT Chúc Động đã tư vấn cho bố mẹ biết chuyển đổi sản xuất nông nghiệp và sản xuất rau sạch,...


Học sinh lớp 7 Trường THCS Trưng Vương thuyết trình về lồng ấp trứng
- Ảnh: Cẩm Vân (Nguồn Báo điện tử Người đại biểu nhân dân)

Có thể áp dụng rộng rãi ở trường phổ thông

Trao đổi tại hội thảo, PGS. TS Lê Huy Hoàng, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội cho rằng, hoàn toàn có thể triển khai được giáo dục STEM với chương trình giáo dục phổ thông hiện hành. Bởi trong thực tế, ngành giáo dục đã chỉ đạo nhiều hoạt động có bản chất là giáo dục STEM như hoạt động nghiên cứu khoa học kỹ thuật dành cho học sinh trung học; các cuộc thi dạy học tích hợp; vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các vấn đề thực tiễn,… Những kết quả trên là cơ sở quan trọng để quán triệt và triển khai phương thức giáo dục STEM trong chương trình giáo dục phổ thông mới.

Bàn về giải pháp cho giáo dục STEM, PGS.TS Lê Huy Hoàng cho rằng, cần tăng cường trao đổi, nghiên cứu để hiểu đúng, hiểu đủ về giáo dục STEM; tăng cường dạy học tích hợp theo chủ đề liên quan tới các môn Toán, Khoa học, Công nghệ và Kỹ thuật; nhân rộng kết quả đạt được; tổ chức câu lạc bộ STEM cho học sinh và xem đó như là một loại hình hoạt động trải nghiệm sáng tạo.

“Tôi cho rằng, các hoạt động giáo dục STEM phải phong phú, hấp dẫn, đa dạng, tránh tình trạng chỉ triển khai một loại hình hoạt động, liên quan chủ yếu tới một môn học trong các môn học STEM, có như vậy mới cuốn hút được học sinh tham gia và yêu thích các hoạt động STEM, từ đó có định hướng học tập và nghề nghiệp rõ ràng về khoa học, kỹ thuật, công nghệ và toán học” - PGS.TS Lê Huy Hoàng nêu rõ.


Ngày hội giáo dục STEM tại Thừa Thiên Huế

Chia sẻ về công tác chuẩn bị của các trường sư phạm nhằm tiếp cận với giáo dục STEM, TS Vũ Hồng Hạnh, Trường Đại học Sư phạm, Đại học Thái Nguyên cho hay, định hướng giáo dục STEM của Bộ Giáo dục và Đào tạo đã đặt ra yêu cầu các trường sư phạm phải thay đổi mạnh mẽ để đào tạo, bồi dưỡng giáo viên có những kiến thức cơ bản lẫn tư duy sáng tạo, khả năng thích nghi đáp ứng yêu cầu của giáo dục STEM. Đặc biệt cần có sự thay đổi tích cực trong công tác đào tạo và bồi dưỡng giáo viên các chuyên ngành Sư phạm Toán, Tin học,  Khoa học Tự nhiên (Vật lý, Hoá học, Sinh học) và công nghệ.

Để đào tạo giáo viên giảng dạy theo định hướng giáo dục STEM có những sự thay đổi mạnh mẽ, TS Vũ Hồng Hạnh đề xuất, cần có cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các trường phổ thông và các trường sư phạm trong đào tạo giáo viên. Các trường phổ thông cần coi công tác phối hợp với các trường sư phạm trong đào tạo giáo viên như là một nhiệm vụ thường xuyên của mình. Giữa các trường Sư phạm và các sở giáo dục và đào tạo, các trường phổ thông cần ký kết các chương trình liên kết đào tạo, giáo dục, NCKH, trong đó ưu tiên liên kết thực hiện các chương trình Giáo dục trải nghiệm sáng tạo của học sinh ở các trường phổ thông.

Là một trong những địa phương triển khai có hiệu quả thí điểm phương thức giáo dục STEM, đại diện Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội cho biết, thời gian tới, Sở sẽ có các hoạt động hỗ trợ phương thức này thông qua các cơ chế đa dạng như đầu tư cơ sở vật chất, phát triển nguồn học liệu, chuyển giao chương trình và nguồn tư liệu hay thí điểm các ý tưởng mới để triển khai giảng dạy STEM trong các nhà trường. Đồng thời tăng cường xây dựng, phát triển đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý, tổ chức tốt việc huấn luyện các giáo viên, cán bộ quản lý về dạy học và kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực.


Các giáo viên chia sẻ kinh nghiệm giảng dạy. (Nguồn: Hội đồng Anh)

Khuyến khích hợp tác triển khai phương thức giáo dục STEM

Phát biểu tại Hội thảo, Thứ trưởng Nguyễn Thị Nghĩa cho biết, từ nhiều năm qua, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chỉ đạo việc giao quyền tự chủ xây dựng và thực hiện kế hoạch giáo dục, phát huy vai trò sáng tạo của nhà trường và giáo viên.

Thay cho việc phải thực hiện phân phối chương trình một cách máy móc, các cơ sở giáo dục trung học, tổ chuyên môn và giáo viên được giao quyền chủ động, linh hoạt xây dựng kế hoạch giáo dục định hướng phát triển năng lực học sinh phù hợp với điều kiện thực tế của nhà trường, địa phương và khả năng của học sinh. Giáo dục STEM chính là một trong những trong những phương thức giáo dục hướng tới sự chủ động và linh hoạt đó.

Thứ trưởng thông tin thêm, trong quá trình triển khai thực hiện, Bộ Giáo dục và Đào tạo luôn khuyến khích việc tăng cường hợp tác với các đối tác trong việc triển khai thí điểm phương thức giáo dục STEM. Trên thực tế đã có nhiều đối tác trong và ngoài nước tham gia đồng hành trong quá trình triển khai như Hội đồng Anh tại Việt Nam, Microsoft Việt Nam, Đại học Arizona - Hoa Kì, các trường đại học trong nước, các doanh nghiệp và các tổ chức kinh tế - xã hội, các cơ quan truyền thông,…

Thứ trưởng cho biết, Chỉ thị số 16/CT-TTg ngày 04/5/2017 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường tiếp cận cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 đã giao nhiệm vụ cho Bộ Giáo dục và Đào tạo "Thúc đẩy triển khai giáo dục về khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM) trong giáo dục phổ thông;… ; Nâng cao năng lực nghiên cứu, giảng dạy trong các cơ sở giáo dục đại học; tăng cường giáo dục những kĩ năng, kiến thức cơ bản, tư duy sáng tạo, khả năng thích nghi với những yêu cầu của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4".

Để tiếp tục triển khai có hiệu quả phương thức giáo dục STEM, Thứ trưởng cho rằng, cần đánh giá một cách khoa học, khách quan, rút ra những bài học kinh nghiệm, đồng thời nhìn nhận rõ những khó khăn, vướng mắc từ thực tiễn thí điểm để đề ra phương hướng nhiệm vụ cụ thể phù hợp với mỗi địa phương, cơ sở giáo dục, cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh. Bên cạnh đó cũng cần lưu ý đến những điều kiện đảm bảo và cơ chế, chính sách phù hợp để triển khai giáo dục STEM trong trường phổ thông đạt hiệu quả thiết thực.

“Quan trọng là phải có cơ chế, chính sách huy động sự tham gia của các cơ sở giáo dục đại học, các viện nghiên cứu, các nhà khoa học, các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp tham gia vào việc triển khai phương thức giáo dục STEM. Có như vậy mới tạo ra được kết quả bền vững cho phương thức giáo dục này cũng như cho cả quá trình đổi mới giáo dục phổ thông” - Thứ trưởng nhấn mạnh.

Trung tâm Truyền thông giáo dục